Technologie en leven

De mens is zichzelf voorbijgelopen. Mensen zijn tegenwoordig meer dan alleen ‘mens’: het wezen dat kan denken en praten. Door technologie kunnen we steeds meer. Wie de oermens zou vertellen dat hij duizenden jaren later door middel van een telefoon kilometers kon overbruggen en op de maan zou kunnen staan, zou voor gek verklaard worden. Technologische ontwikkelingen zijn soms dan ook een behoorlijke schok: bereiken we door middel van techniek niet snel de maakbare mens? Blijven we wel écht ‘mens’ daardoor? Of loopt over enkele jaren de technologische opvolger van de mens op aarde rond? Zo opperde filosoof Jos de Mul in ‘’Space Odyssee’’ dat  de panda in het logo van het WNF over enkele jaren misschien vervangen moet worden door een portret van de mens. Het einde van de mens is volgens hem nog niet in zicht, maar technologische ontwikkelingen maken het steeds beter mogelijk om de menselijke natuur te ondermijnen.

Techniek is verworven geraakt in de menselijke samenleving. Zonder techniek zou een mens niet kunnen overleven. Maar betekent dat dan ook dat de mens tegenwoordig puur uit techniek bestaat? Of hebben we ook nog dierlijke resten? Techniek is in de loop der jaren zo belangrijk voor de mens geworden dat het niet meer weg te denken is uit de samenleving. Telefoons, computers en andere technische hulpmiddelen helpen ons in het dagelijks leven verder. Ze maken ons werk effectiever en productiever, en worden steeds belangrijkere onderdelen van ons leven en lichaam. Technologie dringt letterlijk het lichaam van de mens binnen. Zo zijn er tegenwoordig breinimplantaten in ontwikkeling voor gehandicapten waarmee ze hun rolstoelen niet meer besturen met het lichaam, maar met de geest door te ‘willen’.

Bovendien is het nog maar de vraag in hoeverre de mens tegenwoordig nog als een ‘dier’ gezien kan worden. Biologisch gezien verschillen mensen amper van dieren, maar de mens heeft zich in de loop van de jaren aan technologie aangepast waardoor dierlijke instincten en aanpassingen, zoals een vacht, niet meer nodig zijn en verdwijnen. De mens kan daardoor binnen de huidige samenleving bijna niet meer overleven zonder technologie. Wat dat betreft is de grens tussen mens en techniek volledig verdwenen, maar toch zijn er dingen die menselijkheid onderscheiden van technologie. Er zijn bepaalde essentiële kenmerken van de mens die de techniek nooit kan vervangen. Daarbij kan gedacht worden aan emotie, gevoelens en meningen. We blijven allemaal een individu, met eigen dromen en wensen en daar zal techniek niet zomaar iets aan veranderen.

Kennis is macht zei Karl Marx, maar macht maakt blind. Technologische ontwikkelingen brengen namelijk positieve gevolgen met zich mee. Wie aan technologische ontwikkelingen denkt, denkt over het algemeen aan vooruitgang: sneller, goedkoper en beter. Maar technologische ontwikkelingen hebben ook negatieve gevolgen, aldus prof. Dr. Tsjalling Swierstra, hoogleraar Wijsbegeerte aan de Universiteit Maastricht. Omdat de techniek ons zoveel overwinningen brengt, worden de negatieve gevolgen vaak vergeten. Toch dragen mensen wel de verantwoordelijkheid voor die gevolgen. Zo had de uitvinder van de klok nooit verwacht dat tijd zo’n grote rol zou gaan spelen in de huidige samenleving, en ook de uitvinder van de atoombom had nooit verwacht dat zijn uitvinding ten koste ging van zo veel mensenlevens. Wie is er in dit geval verantwoordelijk voor al deze beëindigde mensenlevens? De uitvinder is indirect schuldig: als hij de atoombom niet had uitgevonden, was er niets aan de hand geweest. De uitvinder is te vergelijken met een moeder die voor haar kind zorgt: een moeder is  niet schuldig aan de misdaden van haar kind, net zoals een uitvinder niet schuldig is aan de negatieve effecten van een uitvinding, maar zowel moeder als uitvinder hebben een bepaalde verantwoordelijkheid voor hetgeen ze op de wereld gebracht hebben. Dit gegeven baart zorgen voor de toekomst: de technologische ontwikkelingen gaan op dit moment in sneltreinvaart aan ons voorbij, en technologie ontwikkelt zich exponentieel, maar niemand weet precies wat de gevolgen van die enorm snelle ontwikkelingen zijn.

Gaan wetenschappers wel zorgvuldig om met de dingen die ze maken? Moeten we dan maar helemaal stoppen met het doen van nieuw technologisch onderzoek? Dat is onmogelijk te realiseren: het gebruiken en ontwikkelen van technologische hulpmiddelen zit in de aard van de mens. Als een paleontoloog onderzoekt of de gevonden dierlijke resten afkomstig zijn van de homo sapiens, is het vinden van werktuigen één van de belangrijkste criteria voor het bepalen van de soort, aldus Jos de Mul. Dit bevestigt dat uitvinden en ontdekken iets is wat de mens, de homo sapiens, typeert. Een grens vaststellen aan technologische ontwikkelingen is dan ook heel lastig. Het is onmogelijk om mensen te belemmeren in creativiteit, voor het doen van technologisch onderzoek.

Daarentegen maken we ons misschien veel te druk over deze wetenschappelijke ontwikkelingen. In het dialoog Phaedrus omschrijft Plato dat hij bang was dat de uitvinding van het schrift ten koste zou gaan van het geheugen. In de moderne samenleving is geheugen misschien minder van belang, we hoeven immers niet meer alles te onthouden omdat we het kunnen opschrijven, maar het schrift is zeker niet ten koste gegaan van het geheugen. Bovendien heeft het schrift de wereld op vrijwel alle gebieden vooruit geholpen. Het dialoog van Phaedrus gaat in feite niet alleen over de uitvinding van het schrift, maar over technologie in het algemeen: Helpen nieuwe manieren om dingen vast te leggen, te communiceren, en terug te halen, de wereld vooruit, of juist  niet? Als dat bij het schrift niet het geval was, zou het kunnen dat telefoons, computers en internet de wereld ook niet ten gronde richten, net zoals dat bij het schrift niet het geval was.

Neil Postman, communicatiewetenschapper en technocriticus, schrijft dat iedere technologische ontwikkeling 2 kanten heeft: het schept een mogelijkheid voor de toekomst, maar is een bedreiging voor het bestaande. Het verandert de manier waarop we de wereld zien, en het verandert de definitie van menselijkheid. Technologie is niet goed of slecht, maar een beetje van allebei.

Wat zeker is, is dat wetenschappelijke ontdekkingen met enig beleid behandeld moeten worden, en dat we er als verantwoordelijke volwassenen mee om moeten gaan. We kunnen technologische ontwikkelingen niet stoppen, maar we kunnen ze wel bijsturen. Naast het ontwikkelen van nieuwe technologische uitvindingen zou bijvoorbeeld ook onderzoek gedaan kunnen worden naar de effecten van uitvindingen. Wellicht kan de wetenschap, na voldoende onderzoek, vaststellen wat de invloed van technologische vooruitgang voor de wereld is. Onderzoekers kunnen helaas niet in de toekomst kijken, tenzij een uitvinder binnenkort een glazen bol ontwikkelt waarmee we in de toekomst kunnen kijken. Dan kunnen we van tevoren inzien wat voor gevolgen technologische uitvindingen op de wereld hebben. Maar vergeet daarbij niet jezelf de vraag te stellen wat voor invloed zo’n glazen bol op de samenleving heeft…

Dit is een essay, geschreven voor het vak Levensbeschouwing als onderdeel van het hoofdstuk Mens en Techniek en beoordeeld met het cijfer 7.0.

Advertenties

7 gedachten over “Technologie en leven

  1. Goed essay Anne! Ik vind je voorbeeld van de moeder en haar kind erg mooi, en die Grieken waren ook zo gek nog niet hè? 😉
    Ik maak me ook vaak zorgen over de technologische ontwikkelingen. Het gaat te snel en mensen kunnen hun eigen creaties niet meer bijbenen. Vorige week zak ik in Galileo hoe biohackers chips in hun lichaam laten plaatsen. Tja, eigenlijk begon dit al bij een pacemaker natuurlijk, dat is ook een stukje techniek wat in het menselijk lichaam wordt geplaatst. Toen werd het geprezen, nu maken we ons zorgen. Mijn zorgen liggen bij technologische vooruitgang in het onderwijs. Ipadscholen, doe even normaal! Sociale ontwikkeling is straks verdwenen. Tegenargument: Nee hoor, via Skype zijn de kinderen veel in contact. Tja, dat haalt het niet bij het echte sociale leven hoor.
    En die chips… een ex van me zit in de digitale wereld en voorspelde dat over 10 jaar iedereen een wifi-chip in zijn hersenen heeft. Thanks but nog thanks! Moet er echt niet aan denken, bij mij niet, bij Robert niet, en bij mijn kids later al helemaal niet! Technologie is een mooi hulpmiddel, maar wij moeten gewoon mens blijven. Punt!
    Oh en mag ik je een tip geven? Je laatste zin is erg goed, beetje column achtig, maar het essay is ineens zo plotseling afgelopen. Probeer ietsje af te bouwen zodat het einde logischer is. Nu lijkt het net of er nog meer info komt. Maar, die 7 heb je absoluut verdient! (Ik zou een 8 geven).

    Liked by 1 persoon

    1. Wauw wat een uitgebreide reactie!
      Het gaat inderdaad snel, maar misschien blijven er wel een boel mensen die zó tegen deze ontwikkelingen zijn dat ze nooit chips laten plaatsen. De vraag is alleen hoe lang generaties dat vol houden.
      Dankjewel voor de tip!
      (dit is trouwens de opdracht waarvoor ik me niet zo aan de opdracht gehouden had. Jeweetwel. hahaha)

      Liked by 1 persoon

  2. Had je hier maar een 7.0 voor?! Super geschreven weer! Ik vind het allemaal ook wat te snel gaan. We moeten ook niet vergeten dat door die technologische kennis, we straks te maken gaan hebben met overbevolking. Overbevolking die we misschien ook wel weer aan zullen kunnen, door al die technologie. Lastig allemaal is het zeker, er tegenin kunnen we niet gaan. Alleen sta je daar niet sterk genoeg voor. Meegaan met de rest en zien tot hoe ver het zal komen. Meer kunnen wij niet doen. Xoxo

    Like

    1. Ja, ik had me niet helemaal aan de opdracht gehouden, want ik was zo lekker aan het schrijven dat ik mijn eigen mening een beetje vergeten ben, maar dat is niet erg. Het is wel goed zo.
      Er is één belangrijk probleem wat overbevolking betreft: voedseltekort. Het aantal mensen groeit zo snel dat het eten op een gegeven moment op is.
      Verder kunnen we inderdaad niet veel doen, behalve hopen dat de natuur het oplost, en zelf bewuste keuzes maken.

      Liked by 1 persoon

Geef een reactie!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s